Soạn bài Lục Vân Tiên gặp nạn - Soạn văn lớp 9

Hướng dẫn giải

Câu 1. Chủ đề của đoạn trích

   Chủ đề của đoạn thơ này là sự đối nghịch của thiện và ác. Tám câu đầu là hành động tội ác tàn bạo thể hiện tâm địa độc ác của Trịnh Hâm đối với bạn mình là Lục Vân Tiên. Đoạn sau miêu tả việc làm nhân đức của ông Ngư cùng gia đinh vớt Lục Vân Tiên và chạy chữa cho chàng và miêu tả cuộc sống lao động trong sạch và nhân cách cao cả đáng kính phục của ông Ngư.

Câu 2. Hãy phân tích tâm địa độc ác của Trịnh Hâm qua hành động hãm hại bạn mình là Lục Vân Tiên. Em có nhận xét gì về giá trị nghệ thuật của đoạn thơ tự sự này?

   Phần đầu đoạn thơ chỉ với câu ngắn gọn tác giả đã nói rõ được tâm địa độc ác của Trịnh Hâm. Trước đó, hắn đã lừa trói tiểu đồng vào gốc cây trong rừng. Trước cảnh mù lòa của Lục Vân Tiêm, hắn đã chẳng chút động lòng. Từng gặp gỡ “trà rượu” với nhau khi vừa tới trường thi. Giờ đây gặp lại bạn, mặc dù Vân Tiên hết lời nhờ cậy: "Tình trước ngãi sau. Có thương xin khá giúp nhau phen này" và chính hắn cũng khẳng định: "Đương cơn hoạn nạn gặp nhau. Người lành nỡ bỏ người đau sao đành", nhưng kẻ xấu xa độc ác này đã nuốt lời. Hắn đúng là kẻ bất nhân, bội nghĩa.

   Hơn thế nữa, Trịnh Hâm là kẻ xảo trá và quỷ quyệt. Hành động tội ác của hắn hoàn toàn không phải vô tình mà có âm mưu sắp đặt khá tinh vi. Đưa Lục Vân Tiên xuống thuyền, Hâm hứa sẽ đưa về đến nhà, đợi khi đêm tối, thuyền ra đến giữa vời vắng vẻ, hắn xô Vân Tiên xuống sông rồi lại giả tiếng kêu trời nhằm đánh lừa mọi người, che giấu tội ác của mình. Trịnh Hâm là con người tiêu biểu cho cái ác của xă hội lúc đó.

   Động cơ gây tội ác của kẻ nhẫn tâm thâm độc này là gì? Chẳng quen biết, thù hằn từ trước, chỉ gặp gỡ nhau trên đường đi thi, trong lần uống rượu làm thơ trong quán nhưng chỉ vì thấy Vân Tiên đức cao tài giỏi, Trịnh Hâm đã ra mặt ganh ghét đố kị:

                                       Kiệm Hâm là đứa so đo

                              Thấy Tiên dường ấy âu lo trong lòng

                                       Khoa này Tiên ắt đầu công

                              Hăm dầu có đậu cũng không xong rồi

   Chỉ vì dục vọng thấp hèn mà hắn trở nên tàn bạo gớm ghê. Nhưng cái ác hiện hình đó không hề làm mất lòng tin  con người của nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu. Bằng chứng là phần chủ yếu của đoạn trích này, nhà thơ đã miêu tả và ca ngợi tấm lòng nhân hậu và cao thượng rất đỗi chân tình của ông Ngư khi cứu vớt và tận tâm chăm sóc Lục Vân Tiên.

Câu 3. Cái thiện được thể hiện thế nào qua đoạn trích?

  Hình ảnh ông và gia đình ông thật đẹp, đẹp từ việc làm đến quan niệm sống. Thấy người bị nạn, ông vớt lên ngay và hối gia đình cùng sưởi ấm dể cứu mạng cho nạn nhân:

                               "...Ông chài xem thấy vớt ngay lên bờ.

                                          Hối con vầy lửa một giờ,

                                  Ông hơ bụng dạ, mụ hơ mặt mày”.

   Các câu thơ bình dị tự nhiên trên không những kể lại một hành động nhân nghĩa mà gợi tả được hết mấi chân tình của cả gia đình ông Ngư đối với người bị nạn.

    Cứu sống Vân Tiên xong, ông Ngư còn lưu giữ chàng  lại gia đình mình. Ông sẵn lòng đùm bọc kẻ tật nguyền không chôn dựa nương dù chính ông cũng rất nghèo, gia tài chỉ có một con thuyền lênh đênh trên sông nước. Ông Ngư cũng chẳng hề tính toán đến cái ơn cứu mạng mà Vân Tiên không lấy gì báo đáp:

                                   “Ngư rằng: "Lòng lão chẳng mơ,

                               Dốc lòng nhân nghĩa, há chờ trả ơn?””

   Lời nói rất ý nghĩa này của ông Ngư làm ta nhớ lại lời nói của Vân Tiên với Nguyệt Nga  bài trước “làm ơn há để trông người trả ơn”. Và nữa, ông Tiều sau khi cứu Vân Tiên ra khỏi hang Thương Tòng cũng đã dáp lời tạ ân của chàng trai: "Làm ơn mà lại trông người hay sao?”

   Không chỉ việc làm, quan niệm sống và cả phong cách sống, cuộc sống của ông Ngư cũng rất đẹp: tuy nghèo mà rất đỗi trong sạch chẳng màng chút lợi danh.

   Ông sống thoải mái, ung dung và tự do kiếm sống bằng sức lao động của chính mình: Khỏe quơ chài kéo, mệt quăng câu dầm.

   Đó là một cuộc sống thanh cao rất mực, vui với bầu trời dài rộng, vui với gió tràng sông nước: “Một bầu trời đất vui thầm ai hay! Ngày kia hứng gió, đêm này chơi trăng.”

   Rất đẹp cả về hành động, quan niệm sô'ng, và cuộc sống, ông Ngư tiêu biểu cho người lao động, cho đạo đức trong sáng và cao đẹp cửa nhân dân.

   Tóm lại, qua đoạn trích này, ta thấy sự đối lập giữa cái thiện và cái ác. Thái độ tình cảm của tác giả  đây rất rõ ràng: ông thương yêu hết lòng những con người có nhân cách caơ thượng như Lục Vân Tiên, Kiều Nguyệt Nga, ông Ngư, ông Tiều... Ông ghét cay ghét đắng những kẻ ác và những toan tính thấp hèn như bọn cướp, Trịnh Hâm, Bùi Kiệm... Nhà thơ đã đặt hết lòng tin nơi nhân dân lao động, những người tuy nghèo khổ mà nhân hậu, vị tha trọng nghĩa khinh tài.

Câu 4. Hãy chọn câu thơ mà em cho là hay nhất trong đoạn thơ rồi trình bày những cảm nhận của em về cảm xúc tác giả và ngôn ngữ miêu tả, biểu cảm trong những câu ấy.

   Học sinh tự do lựa chọn và trình bày cảm nhận của mình. Tuy nhiên có thể thấy trong đoạn trích này ở đoạn cuối, lời của ông Ngư nói về cuộc sống của mình là hay hơn cả:

   “Ngư rằng: “Lòng lão chẳng mơ,

Dốc lòng nhơn nghĩa há chờ trả ơn?

    Nước trong rửa ruột sạch trơn,

Một cáu danh lợi ai sờn lòng đây.

    Rày doi mai vịnh vui vầy,

Ngấy kia hứng gió đêm nầy chơi trăng.

    Một mình thong thả làm ăn,

Khỏe quơ chài kéo, mệt quăng câu dầm.

    Nghêu ngao nay chích mai đầm,

Một bầu trời đất vui thầm ai hay.

    Kinh luân đã sẵn trong tay,

Thung dung dưới thế vui say trong trời.

    Thuyền nan một chiếc ở đời,

Tắm mưa chải gió trong vời Hàn Giang”.

   Đây là một đoạn thơ lời lẽ thanh thoát, ý tứ phóng khoáng mà sâu xa nhiều hình ảnh đẹp và gợì cảm. Một không gian cao rộng khoáng đạt mở ra với doi, vịnh, chích đầm, bầu trời đất, gió trăng,... Ớ đây con người hòa nhập bầu bạn với thiên nhiên, thảnh thơi giữa sông nước gió trăng. Tác giả sử dụng rất nhiều từ để chỉ niềm vui thanh thản ấy: vui vầy thong thả, nghêu ngao, vui thầm, thung dung, vui say,... Cứ tưởng như cụ Đồ Chiểu đang nhập thân vào nhân vật để bộc lộ, khát vọng sống và niềm tin yêu cuộc đời của mình.

Gợi ý luyện tập

   Trong kết cấu tình tiết của đoạn truyện có một yếu tố giống với kết cấu thông thường  nhiều truyện cổ dân gian. Đó là "ở hiền gặp lành” người tốt, người ngay thường gặp nạn nhưng lại luôn được “quý nhân” cứu giúp, phù trợ. Kiểu kết cấu này còn được lặp lại ỏ một số tình tiết khác như Lục Vân Tiên bị Võ Công bỏ vào hang Thương Tòng rồi được Du thần đưa ra ngoài và ông Tiều cõng ra khỏi rừng. Qua kết cấu này, tác giả dã thể hiện triết lí nhân sinh "ở hiển gặp lành”, niềm tin và ước mơ của nhân dân ta ngày xưa những con người bị áp bức thấp cổ bé họng giữa xã hội đầy bất công, áp bức.

Bạn muốn xem thêm với

Có thể bạn quan tâm

Soạn bài Tương tư- Soạn văn lớp 11

     1.ANH CHỊ CÓ CẢM NHẬN GÌ VỀ NỖI NHỚ MONG VÀ LỜI KỂ LỂ TRÁCH MÓC CỦA CHÀNG TRAI TRONG BÀI THƠ TRÊN ?   Trong bài thơ của mình, Nguyễn Bính đã nói lên nồi tương tư nghìn đời của những lứa đôi, Ngay những lời mở đầư đã võ ra một nỗi tương tư chan chứa cả cảnh sắc thôn làng:                        

Soạn bài đọc thêm Nhớ đồng- Soạn văn lớp 11

1. CẢM HỨNG CỦA BÀI THƠ ĐƯỢC GỢI LÊN BỞI TIẾNG HÒ VỌNG VÀO NHÀ TÙ. VÌ SAO TIẾNG HÒ LẠI CÓ SỨC GỢI CẢM NHƯ THẾ ĐỐI VỚI NHÀ THƠ ?     Hai câu mở đầu bài thơ tách riêng thành một khổ và được nhắc lại nhiều lần như một điệp khúc trong bài với những biến thể của nó, điểm nhịp cho dòng tâm trạng của tác g

soạn bài Bố của Ximong- soạn văn 9

CÂU 1. HÃY XÁC ĐỊNH TỪNG PHẦN NẾU CHIA BÀI VĂN TRÊN THÀNH BỐN PHẦN CĂN CỨ VÀO DIỄN BIẾN CỦA TRUYỆN: NỖI TUYỆT VỌNG CỦA XI MÔNG; PHI LÍP GẶP XI MÔNG VÀ NÓI SẼ CHO EM MỘT ÔNG BỐ; PHI LÍP ĐƯA XI MÔNG VỀ NHÀ TRẢ CHO CHỊ BLĂNG SỐT VÀ NHẬN LÀM BỐ CỦA EM; XI MÔNG ĐẾN TRƯỜNG NÓI VỚI CÁC BẠN LÀ CÓ BỐ

Hợp đồng- soạn văn 9

Các trường hợp sau đây cần viết hợp đồng: + Gia đình em và cửa hàng vật liệu xây dựng thống nhất với nhau về một hợp đồng mua bán. + Xã em và công ti Thiên Nông thống nhất đặt đại lí tiêu thụ sản phẩm phân bón, thuốc trừ sâu. + Hai bên thỏa thuận với nhau về việc thuê nhà.                          

Soạn bài Đồng chí - Soạn văn lớp 9

CÂU 1. DÒNG THƠ THỨ BẢY CÓ GÌ ĐẶC BIỆT? MẠCH CẢM XÚC VÀ SUY NGHĨ TRONG BÀI THƠ ĐƯỢC TRIỂN KHAI THẾ NÀO TRƯỚC VÀ SAU DÒNG THƠ ĐÓ? ĐỒNG CHÍ là một bài thơ viết theo thể tự do có 20 dòng thơ chia ra làm ba đoạn. Ớ mỗỉ đoạn, sức nặng của tư tưởng và cảm xúc như dồn tụ cả vào dòng cuối để tạo một ấn tượn

Soạn bài Tổng kết về từ vựng - Soạn văn lớp 9

TỔNG KẾT VỀ TỪ VỰNG I. TỪ ĐƠN VÀ TỪ PHỨC BÀI TẬP 1 Học sinh tự ôn lại khái niệm từ đơn, từ phức. Phân loại các loại từ phức. BÀI TẬP 2      TỪ GHÉP: ngặt nghèo, giam giữ, bó buộc, tươi tốt, bọt bèo, cỏ cây, dưa đón, nhường nhịn, rơi rụng, mong muốn.    TỪ LÁY: nho nhỏ, gật gù, lạnh lùng, xa xôi, lấp

Soạn bài Miêu tả nội tâm trong văn bản tự sự - Soạn văn lớp 9

I. MIÊU TẢ BÊN NGOÀI VÀ MIÊU TẢ NỘI TÂM Đọc đoạn trích KIỀU Ở LẦU NGƯNG BÍCH và tìm ra: Những câu thơ miêu tả bên ngoài:                                     Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân,                              Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung.                                     Bốn bề bát n

Soạn bài Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga - Soạn văn lớp 9

CÂU 1. KIỂU KẾT CẤU TRUYỀN THỐNG NÀO ĐÃ ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG TRUYỆN LỤC VÂN TIÊN? ĐỐI VỚI VĂN CHƯƠNG NHẰM TUYÊN TRUYỀN ĐẠO ĐỨC THÌ KIỂU VĂN CHƯƠNG ẤY CÓ Ý NGHĨA GÌ?    Đọc tiểu sử tác giả Nguyễn Đình Chiểu và TRUYỆN LỤC VÂN TIÊN thấy có những yếu tố giống và khác nhau giữa cuộc đời của tác giả cuộc đờ